دکس (DEX) چیست و چه تفاوتی با صرافی متمرکز دارد؟

اگر تابه‌حال قصد خرید یا فروش رمزارز داشته‌اید، احتمالا با واژه‌ی «صرافی» زیاد برخورد کرده‌اید. صرافی‌ها مکان‌هایی هستند که کاربران رمزارزهای مختلف را مبادله می‌کنند. اما صرافی‌ها دو نوع‌اند: صرافی متمرکز (Centralized EXchanges) و صرافی غیرمتمرکز (Decentralized EXchanges). شناخت تفاوت این دو به شما کمک می‌کند با خیال آسوده‌تری وارد دنیای کریپتو شوید.

صرافی متمرکز (CEX) چیست؟

در صرافی متمرکز، شرکت یا نهادی مشخص پلتفرم را اداره می‌کند و کاربران باید برای استفاده از آن، مراحل احراز هویت (KYC) را کامل کنند و دارایی خود را به حساب صرافی منتقل کنند.

ویژگی‌های کلیدی صرافی متمرکز:

راه‌اندازی شبکه هوش مصنوعی غیرمتمرکز Cocoon بر بستر بلاک‌چین TON

• نگهداری رمزارزها توسط خود صرافی
• پشتیبانی متمرکز و خدمات مشتری
• کاربری آسان برای مبتدیان
• حضور سازمان واسطه برای حفظ نظم معاملات

می‌توان گفت CEXها مثل بانک هستند؛ شما دارایی‌تان را به آن‌ها می‌سپارید و انتظار دارید در امنیت باقی بماند.

دکس (DEX) چیست و چگونه کار می‌کند؟

دکس یا صرافی غیرمتمرکز پلتفرمی است که بدون نیاز به نهاد مرکزی کار می‌کند. معاملات مستقیماً بین کاربران انجام می‌شود و کنترل دارایی همیشه در اختیار خود فرد است.
دکس‌ها بر پایه‌ی قراردادهای هوشمند (Smart Contracts) روی بلاک‌چین ساخته شده‌اند.

ویژگی‌های اصلی دکس:

• بدون نیاز به احراز هویت یا ثبت اطلاعات شخصی
• کنترل کامل دارایی توسط کاربر
• شفافیت بالا و امنیت ناشی از غیرمتمرکز بودن
• نیاز به آشنایی بیشتر با کیف پول دیجیتال

تفاوت دکس و صرافی متمرکز (CEX vs DEX)

مثال ساده برای درک بهتر

فرض کنید می‌خواهید با دوستتان کتابی را عوض کنید:

• در مدل متمرکز، یک فروشگاه واسطه می‌شود، کتاب‌ها را از هر دو می‌گیرد و تعویض می‌کند.
• در مدل غیرمتمرکز، شما و دوستتان مستقیم کتاب‌ها را با توافق بین خود معاوضه می‌کنید، بدون اینکه نیاز به اعتماد به یکدیگر باشد.

دکس‌ها مثل مدل دوم عمل می‌کنند: بدون واسطه، شفاف و مستقل.

مزایا و معایب دکس‌ها

مزایا:

• حفظ حریم خصوصی و کنترل شخصی بر دارایی
• کاهش خطر هک‌های متمرکز
• شفافیت و حذف واسطه

معایب:

• رابط کاربری نسبتاً دشوار برای تازه‌کارها
• نیاز به دانش فنی در زمینه دیفای
• نبود پشتیبانی رسمی در صورت بروز خطا
• امکان هک شدن دکس

انتخاب بین دکس و صرافی متمرکز

• اگر تازه به دنیای رمزارزها وارد شده‌اید و سادگی برایتان مهم است، CEX انتخاب مناسب‌تری است.
• اگر با مبانی دیفای و بلاکچین آشنایی کافی دارید و به استقلال اهمیت می‌دهید، DEX گزینه‌ی بهتری محسوب می‌شود.

هر دو مدل جایگاه خود را دارند و انتخاب میانشان به سطح تجربه و هدف شما بستگی دارد.

نکات امنیتی هنگام کار با دکس

• کلید خصوصی (Private Key) خود را هیچ‌گاه با کسی به اشتراک نگذارید
• فقط از کیف پول‌ها و سایت‌های معتبر استفاده کنید
• آدرس قراردادها را همیشه از منابع رسمی بررسی کنید
• از پروژه‌هایی که وعده سود سریع می‌دهند دوری کنید

بهترین دکس‌های ۲۰۲۵ برای ایرانی‌ها

در سال ۲۰۲۵، بهترین صرافی‌های غیرمتمرکز برای ایرانیان شامل یونی‌سواپ (Uniswap) روی شبکه اتریوم، پنکیک‌سواپ (PancakeSwap) روی بایننس اسمارت چین، و وان اینچ (1inch) به عنوان تجمیع‌کننده قوی معاملات هستند. این پلتفرم‌ها بدون نیاز به احراز هویت، امنیت بالا و تنوع توکن گسترده‌ای دارند.
همچنین در شبکه سولانا، ژوپیتر (Jupiter) و ریدیوم (Raydium) گزینه‌های محبوب با کارمزد پایین و سرعت بالا محسوب می‌شوند. در شبکه تون (TON) هم صرافی‌های دی داست (DeDust) و استون فای (STON.fi) با کارمزدهای کم و رابط کاربری ساده، برای ایرانی‌ها مناسب‌اند.
بسیاری از این دکس‌ها محدودیت‌هایی برای کاربران ایرانی دارند که با استفاده از تغییر آی پی به‌راحتی قابل رفع است. انتخاب دکس مناسب به نیاز شما، شبکه مورد استفاده و سهولت کاربری بستگی دارد.

جمع‌بندی: آینده مبادلات رمزارزی

دکس‌ها با حذف واسطه‌ها، آزادی بیشتری به کاربران می‌دهند و گامی مهم در مسیر غیرمتمرکزسازی اقتصاد دیجیتال هستند.
صرافی‌های متمرکز با سهولت کاربری و پشتیبانی بهتر، همچنان نقش مهمی برای کاربران تازه‌کار دارند.
انتخاب بین DEX و CEX به نیاز، تجربه و اولویت‌های شما بستگی دارد، نه به برتری مطلق یکی بر دیگری.